ΟYΝΙΤΑΡΙΑΝΙΚEΣ ΚΑI EΛΕYΘΕΡΕΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚEΣ EΚΚΛΗΣIΕΣ τοῦ Πρωτ. Βασίλειου Ἀ. Γεωργόπουλου

ΟYΝΙΤΑΡΙΑΝΙΚEΣ ΚΑI EΛΕYΘΕΡΕΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚEΣ EΚΚΛΗΣIΕΣ¹
τοῦ Πρωτ. Βασίλειου Ἀ. Γεωργόπουλου,
Ἀναπληρωτῆ Καθηγητῆ Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ.

Οἱ Οὐνιταριανικές καί Ἐλεύθερες Χριστιανικές Ἐκκλησίες (Unitarian and Free Christian Churches) συγκροτήθηκαν θεσμικά στό Ἡνωμένο Βασίλειο τό 1928 μέ τήν ἵδρυση τῆς General Assembly of Unitarian and Free Christian Churches. Ἡ ὀργάνωση αὐτή προέκυψε ἀπό τή συνένωση προϋπαρχουσῶν ἑνώσεων φιλελεύθερων χριστιανικῶν καί ἀντιτριαδικῶν κοινοτήτων, τῶν ὁποίων οἱ ρίζες ἀνάγονται κυρίως στούς 18ο καί 19ο αἰῶνες.

Ἡ παράδοση αὐτή ἐντάσσεται στό εὐρύτερο πλαίσιο τοῦ φιλελεύθερου χριστιανισμοῦ καί χαρακτηρίζεται ἀπό τήν ἀπουσία δεσμευτικῶν δογματικῶν διατυπώσεων. Ἀντί τῆς ὁμολογιακῆς ἑνότητας, δίνεται ἔμφαση στήν ἐλευθερία τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης, στήν ἀτομική ἀναζήτηση νοήματος καί στήν ἠθική διάσταση τῆς θρησκευτικῆς ζωῆς. Στή σύγχρονη μορφή της, ἡ Γενική Συνέλευση ἐκπροσωπεῖ περίπου 150 αὐτόνομες κοινότητες, στίς ὁποῖες συμμετέχουν ἄτομα μέ ποικίλες θρησκευτικές καί φιλοσοφικές τοποθετήσεις, συμπεριλαμβανομένων οὐμανιστῶν καί ἀγνωστικιστῶν.

Ἡ θεολογική ταυτότητα τῶν κοινοτήτων αὐτῶν δέν συγκροτεῖται γύρω ἀπό ἕνα ἑνιαῖο καί καθολικά ἀποδεκτό σύστημα διδασκαλίας. Ὡστόσο, μποροῦν νά ἐντοπιστοῦν ὁρισμένες χαρακτηριστικές θεολογικές τάσεις, ἰδίως σέ σχέση μέ τήν ἱστορική ἐξέλιξη τοῦ Οὐνιταριανισμοῦ. Μεταξύ αὐτῶν περιλαμβάνονται ἡ ἔμφαση στήν ἑνότητα τοῦ Θεοῦ, σέ ἀντιδιαστολή πρός τό τριαδικό δόγμα, καθώς καί τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τήν ἀντίληψη, πού περιορίζει τόν Ἰησοῦ Χριστό σέ ἕνα ἁπλό ἠθικό πρότυπο ἢ διδάσκαλο, ἀπογυμνώνοντάς Τον πλήρως ἀπό κάθε ἔννοια θεϊκῆς ὑπόστασης καί ἀρνούμενη οὐσιαστικά τή θεότητά Του. Παράλληλα, ἀναγνωρίζεται ἡ ἱκανότητα τοῦ ἀνθρώπου γιά ἠθική πρόοδο καί ὁ ρόλος τῆς λογικῆς στήν κατανόηση τῆς θρησκευτικῆς ἐμπειρίας. Οἱ θέσεις αὐτές, ὡστόσο, δέν υἱοθετοῦνται καθολικά ἀπό τό σύνολο τῶν μελῶν, γεγονός πού ἀντανακλᾶ τόν πλουραλιστικό χαρακτήρα τῶν κοινοτήτων.

Ἡ ἐξέλιξη τῶν Οὐνιταριανικῶν Ἐκκλησιῶν ὁδήγησε στή διαμόρφωση εὐρύτερων φιλελεύθερων θρησκευτικῶν σχηματισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνσωματώνουν στοιχεῖα ἀπό διαφορετικές πνευματικές καί θρησκευτικές παραδόσεις. Οἱ Ἐλεύθερες Χριστιανικές Ἐκκλησίες, ἂν καί διατηροῦν συχνά πιό ἐμφανῆ ἀναφορά στή χριστιανική παράδοση, συμμερίζονται τήν ἔμφαση στήν ἐλευθερία τῆς πίστης καί τήν ἀπόρριψη αὐστηρῶν δογματικῶν περιορισμῶν. Στή σύγχρονη πραγματικότητα, ἡ διάκριση μεταξύ τῶν δύο ρευμάτων δέν εἶναι πάντοτε σαφής, καθώς πολλές κοινότητες αὐτοπροσδιορίζονται ταυτόχρονα καί μέ τούς δύο ὅρους.

Στό λατρευτικό ἐπίπεδο, οἱ κοινότητες αὐτές χαρακτηρίζονται ἀπό ποικιλία μορφῶν λατρείας. Οἱ θρησκευτικές συναθροίσεις δέν ὑπάγονται σέ ἑνιαῖο τυπικό καί συχνά περιλαμβάνουν στοιχεῖα τόσο ἀπό τή χριστιανική παράδοση ὅσο καί ἀπό ἄλλες θρησκευτικές ἢ φιλοσοφικές πηγές. Ἡ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς συνυπάρχει μέ τήν ἀναφορά σέ ἄλλα θρησκευτικά ἢ ἠθικά κείμενα, στό πλαίσιο μιᾶς εὐρύτερης ἀναζήτησης πνευματικοῦ νοήματος.

Ἰδιαίτερη ἔμφαση ἀποδίδεται στή σύνδεση τῆς θρησκευτικῆς ζωῆς μέ τήν κοινωνική καί ἠθική δράση. Οἱ κοινότητες αὐτές συμμετέχουν σέ πρωτοβουλίες πού σχετίζονται μέ ζητήματα ὅπως τά ἀνθρώπινα δικαιώματα, ἡ κοινωνική δικαιοσύνη καί ἡ εἰρήνη, θεωρώντας, ὅτι ἡ θρησκευτική ταυτότητα ἐκφράζεται καί μέσω τῆς ἐνεργοῦ παρουσίας στόν δημόσιο χῶρο.

Στή σύγχρονη περίοδο, πολλές ἀπό τίς κοινότητες πού ἀνήκουν στή Γενική Συνέλευση αὐτοπροσδιορίζονται ὡς «liberal faith communities», ὅρος πού ὑποδηλώνει μιά ἀνοικτή καί μή ἀποκλειστική προσέγγιση τῆς θρησκευτικότητας. Στό πλαίσιο αὐτό, ἡ πίστη δέν νοεῖται ὡς καθορισμένο σύστημα δογμάτων, ἀλλά ὡς ἐξελικτική διαδικασία προσωπικῆς καί συλλογικῆς ἀναζήτησης, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τή συνύπαρξη διαφορετικῶν κοσμοθεωριῶν.

Ἂν ἀξιολογήσουμε βασικές θεολογικές παραμέτρους τῶν ἀνωτέρω κινήσεων μέ βάση τήν παραδοσιακή λουθηρανική καί Μεταρρυθμισμένη (Καλβινική) θεολογική διδασκαλία, πρέπει νά ἐπισημάνουμε τά ἀκόλουθα. Ἡ θεολογική προβληματική πού ἀναδεικνύεται ἀπό τίς Οὐνιταριανικές καί Ἐλεύθερες Χριστιανικές Ἐκκλησίες, ὅπως περιγράφονται, βρίσκεται σέ ριζική ἀντίθεση μέ τή λουθηρανική καί τήν Μεταρρυθμισμένη διδασκαλία. Ἡ ἄρνηση τοῦ τριαδικοῦ δόγματος καί ἡ ἀμφισβήτηση τῆς θεότητας τοῦ Χριστοῦ δέν ἀποτελοῦν ἁπλῶς διαφορετικές ἑρμηνεῖες, ἀλλά συνιστοῦν ἄρνηση τῆς ἴδιας τῆς χριστιανικῆς Ἀποκάλυψης. Ἡ οὐνιταριανική θεώρηση τῆς «ἑνότητας τοῦ Θεοῦ» δέν μπορεῖ νά θεωρηθεῖ θεολογική παραλλαγή, ἀλλά θεμελιώδης ἀπόκλιση ἀπό τήν ἀποστολική πίστη.

Παράλληλα, ἡ παρουσίαση τοῦ Ἰησοῦ ὡς ἁπλοῦ ἠθικοῦ διδασκάλου συγκρούεται μέ τό σωτηριολογικό πυρήνα καί τῶν δύο προτεσταντικῶν κλάδων. Ἡ αὐστηρῶς ἠθική ἐκδοχή τῆς Χριστολογίας καταλύει τό ἴδιο τό γεγονός τῆς σωτηρίας, μετατρέποντας τό Εὐαγγέλιο σέ ἀνθρωποκεντρικό ἠθικό πρόγραμμα.

Τέλος, ἡ αἰσιόδοξη ἀνθρωπολογία καί ἡ ἔμφαση στή λογική πού χαρακτηρίζουν τίς Οὐνιταριανικές καί Ἐλεύθερες Χριστιανικές Ἐκκλησίες βρίσκονται σέ πλήρη ἀντίθεση μέ τή λουθηρανική διδασκαλία περί τῆς ἀνελευθερίας τῆς βούλησης καί μέ τήν καλβινική διδασκαλία περί τῆς ὁλικῆς διαφθορᾶς τῆς ανθρώπινης ὕπαρξης.

Η ὀρθολογιστική καί πλουραλιστική προσέγγιση δέν ἀποτελεῖ ἁπλῶς διαφορετικό θεολογικό ὕφος, ἀλλά μιά θεολογική προοπτική ἀσύμβατη μέ τόν λουθηρανικό καί Μεταρρυθμισμένο Χριστιανισμό, οἱ ὁποῖοι —παρά τίς μεταξύ τους διαφορές— συμφωνοῦν στήν πλήρη ἀπόρριψη τέτοιων θεολογικῶν θέσεων, θεωρώντας τις ξένες καί ἀνακόλουθες πρός τήν αὐθεντική χριστιανική θεολογία.

Σημείωση τῆς Σύνταξης

Τά ἐνυπόγραφα ἄρθρα ἐκφράζουν τίς ἀπόψεις τῶν συγγραφέων τους. Ἡ διεύθυνση τοῦ περιοδικοῦ δέν φέρει εὐθύνη γιά τίς ἀπόψεις τῶν ἀρθρογράφων.
Τήν εὐθύνη γιά τίς ἐκφραζόμενες ἀπόψεις στίς δημοσιευόμενες ἐπιστολές φέρουν ἀποκλειστικά οἱ ἐπιστολογράφοι καί ὄχι ἡ Συντακτική Ἐπιτροπή.
Οἱ ἀναδημοσιεύσεις σχολίων ἤ πληροφοριῶν ἀπό ξένα ἤ ἑλληνικά περιοδικά καί ἄλλα ἔντυπα ἤ τό διαδίκτυο δημοσιεύονται μέ κάθε ἐπιφύλαξη, ἀφοροῦν σέ ἀπόψεις καί δέν στοχεύουν στήν προσβολή ἤ στήν ἀπομείωση τῆς τιμῆς καί τῆς ὑπολήψεως τῶν προσώπων, στά ὁποῖα ἀναφέρονται καί τά ὁποῖα σεβόμεθα δεόντως.
Ἐπιτρέπεται ἡ ἀναδημοσίευση, κατόπιν ἀδείας ἀπό τήν Διεύθυνση τοῦ περιοδικοῦ.

^{1. Γιά τήν σύνταξη τοῦ παρόντος λάβαμε ὑπόψη: i) Weltkirchen Lexikon, Stuttgart 1960. ii) The World Christian Encyclopedia: A Comparative Survey of Churches and Religions in the Modern World , Oxford 22001. iii) The Complete Guide to Christian Denomination. Understanding the History, Beliefs, and Differences,Eugene, Oregon 2015.}