ΜΕΛΕΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ
τοῦ Πρωτοπρ. Νικολάου Κωνσταντινίδη
Master Θεολογίας
(Δ’ μέρος¹)

Εἶναι ξεκάθαρο, ὅτι τό κίνημα τοῦ Πεντηκοστιανισμοῦ συνιστᾶ παρακλάδι τῆς Προτεσταντικῆς πτέρυγας. Οἱ πιστοί ἀκόλουθοί του ὁραματίζονται τούς ἑαυτούς τους ὡς γνησίους συνεχιστές τοῦ ἱστορικοῦ γεγονότος τῆς Πεντηκοστῆς, ὅπως περιγράφεται ἐκτενῶς στό γνώριμο ἁγιογραφικό χωρίο¹, ἀπό τό ὁποῖο προέκυψε καί ἡ ὀνομασία τους. Ἡ ἀπόπειρα ἐντοπισμοῦ τῶν βασικότερων ἱστορικῶν καί θεολογικῶν ἀναφορῶν τῆς κίνησης ἀποδεικνύεται ἄκαρπη ὄχι ἀσφαλῶς ἐξαιτίας τῆς ποσοτικῆς ἀνεπάρκειας τῶν διαθεσίμων πηγῶν ἀλλά κυρίως τῆς ἀδυναμίας ἐντοπισμοῦ ὁμοφώνων μεταξύ τους συμπερασμάτων πού συντροφεύουν ὑπό κανονικές συνθῆκες κάθε ἀντικειμενική καί ἐπιστημονική θεώρηση.

Ἡ διάσταση αὐτή ὀφείλεται στή θεμελιώδη προτεσταντική ἀρχή τῆς ἀνάπτυξης μιᾶς προσωπικῆς καί βιωματικῆς ἀντίληψης τῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεων ὅπως ἐκφράστηκε μέ ἐνάργεια ἀπό τά πρῶτα βήματα τῆς ὁμολογίας καί συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ὁρατό καί ἀδιαμφισβήτητο ἀποτέλεσμά της συγκροτεῖ ἀσφαλῶς τό δαιδαλῶδες καί πολυσύνθετο προτεσταντικό οἰκοδόμημα ἀπό τό ὁποῖο ἐξῆλθε κληρονομώντας μέ τή σειρά της ἀναπόφευκτες διασπαστικές τάσεις. Οἱ παραπάνω ἐναρκτήριες ἐπισημάνσεις στοχεύουν μέ τή βοήθεια συστηματικῶν παραθέσεων, ἐγχωρίων καί ξένων πηγῶν, ὁμοδόξων καί ἑτεροδόξων πεποιθήσεων στήν ὅσο τό δυνατόν σκιαγράφηση τοῦ ἱστορικοῦ – θεολογικοῦ πλαισίου της. Πολύ περισσότερο ὅμως παρέχουν στόν καλοπροαίρετο ἀναγνώστη τή δυνατότητα νά ἐξακριβώσει, ὅτι ἀκόμη καί τά θεμελιώδη θεωρητικά χαρακτηριστικά τῆς κίνησης συνιστοῦν μάρτυρες κατάδειξης ἀνομοιογενῶν, συγκρουόμενων ἐπιχειρημάτων, πού χωρίζουν παρά ἑνώνουν τά φίλια πεντηκοστιανικά ὑποσύνολα.

Διαφορετικές ἐκδοχές γιά τήν ἀπαρχή τοῦ κινήματος

Ἀξίζει νά σημειωθεῖ, ὅτι δέν ὑπάρχει ταύτιση ἀπόψεων ὡς πρός τήν ἡμερομηνία ἔναρξης τῆς κίνησης καί ἀνάδειξης τῶν βασικῶν ἐκπροσώπων του. Γιά μερίδα ὀπαδῶν ἡ ἐκκίνηση τῆς ὁμολογίας ἐντοπίστηκε στίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰώνα στό Κάνσας τῶν Ἡνωμένων Πολιτεῶν. Στό Topeka, πρωτεύουσα τῆς Πολιτείας, σέ μία ἰδιωτικοῦ τύπου βιβλική μελέτη ὁ ἱεροκήρυκας Charles H. Parham ζήτησε ἀπό τούς φοιτητές του νά κατοχυρώσουν ἁγιογραφικά τίς ἀποδείξεις βάπτισης ἑνός πιστοῦ μέ Ἅγιο Πνεῦμα. Κορυφαῖο σημεῖο τῆς ἔρευνας τῶν φοιτητῶν ἀποτέλεσε ἡ διαπίστωση, ὅτι ἡ γλωσσολαλιά συγκροτεῖ τό σημαντικότερο χαρακτηριστικό τοῦ ἁγιοπνευματικοῦ βαπτίσματος. Ἀκολούθησε ἡ ἐπίθεση τοῦ διδασκαλικοῦ χεριοῦ τοῦ Parham στή μαθητευόμενη Agnes Ottman, ὅπως ὑπαγόρευαν τά ἁγιογραφικά χωρία. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐπαφῆς ὑπῆρξε σύμφωνα μέ τή μαρτυρία τῶν παρευρισκόμενων ἡ ἀπόκτηση μίας ἐκστατικῆς ἐμπειρίας τῆς μαθήτριας, πού συνοδεύτηκε μέ τή χρήση ἄγνωστων μέχρι τότε σέ αὐτή γλωσσῶν. Ἡ πρωτοχρονιά τοῦ 1901 ἔμελλε γιά ὁρισμένους νά χαρακτηριστεῖ ὡς σημεῖο ἔναρξης τῆς κίνησης καί ὁ ἱεροκήρυκας Μεθοδιστής ὡς ὁ πατέρας τοῦ πρώιμου Πεντηκοστιανισμοῦ.

Τήν πατρότητα ὅμως καθώς καί τήν ἀντίστοιχη τοποθεσία – χρονολογία διεκδικοῦν ἀσφαλῶς καί ἄλλες ἡγετικές φυσιογνωμίες. Ἕνας ἀπό τούς κορυφαίους μελετητές τοῦ Πεντηκοστιανισμοῦ ὁ Allan Anderson, ἐντοπίζει τρία τουλάχιστον σημεῖα ἔναρξης, πού ἐκτείνονται ἀπό τήν κομητεία Cherokee τῆς Βόρειας Καρολίνας τό 1890 ἕως τό Λος Ἄντζελες τό 1906 δημιουργώντας προφανή προσκόμματα κατά τή συγγραφή ἀκόμη καί βασικῶν θέσεων τῆς Πεντηκοστιανικῆς ἱστοριογραφίας.

Κεντρική θέση στό κίνημα διεκδικεῖ καί ὁ Ἀφρικανός William J. Seymour. Οἱ φυλετικές ἀπαγορεύσεις τῆς ἐποχῆς δέν τόν ἐμπόδισαν νά παρατηρεῖ τόν Parham καί τή διδασκαλία του μέσω ἑνός μικροῦ ἀνοίγματος τῆς πόρτας στό σχολεῖο μελέτης τῆς Βίβλου. Οὔτε, ἐπίσης, ἀποτέλεσε τροχοπέδη στήν πνευματική του ἐξέλιξη τό γεγονός, ὅτι τό πρόσωπο πού ἐξαρχῆς θαύμαζε κατηγορήθηκε ὡς ὀπαδός τῆς ρατσιστικῆς ὀργάνωσης Ku Klux Klan2, γεγονός, πού στοίχισε στόν Parham τήν ἀπομόνωσή του ἀπό τήν πεντηκοστιανική κοινωνία. Ἀναπτύσσοντας σχέσεις ἀμοιβαιότητας καί φιλίας μέ κάθε ἀνθρώπινη ὕπαρξη ἔδωσε στό κίνημα πρωτοφανή ἱεραποστολική προοπτική. Δέν τόν ἐμπόδισε οὔτε ἡ εὐθεία προσωπική ἐπίθεση τοῦ πρώην δασκάλου του (Parham), ὅταν ὁ τελευταῖος κλήθηκε νά πιστοποιήσει τή γνησιότητα τῶν πνευματικῶν φαινομένων πού λάμβαναν χώρα στίς ἐκστατικοῦ χαρακτήρα συνάξεις τοῦ Seymour στήν ὁδό Azusa. Ὄχι ἁπλᾶ δέν ἀποδέχτηκε ὡς γνήσια καί ἀντιπροσωπευτικά τά «ὑπερφυσικά» σημεῖα πού ἔβλεπε μπροστά του ἀλλά ὄξυνε περαιτέρω τά πνεύματα, ὅταν δήλωσε μεταξύ ἄλλων, ὅτι «αὐτή ἡ διαφυλετική διαστροφή καί ὁ ὑπνωτισμός συγκροτοῦν μία ἀλλόκοτη μίμηση τῆς Πεντηκοστῆς… πού τόν κάνουν νά ντρέπεται φρικτά καί τρομερά…»³.

Στίς εἰσαγωγικές ἐπισημάνσεις πρέπει νά προστεθεῖ καί ὁ διαχωρισμός τοῦ κινήματος σέ τρεῖς ἱστορικές ὁμάδες, πού συνοδεύεται ἀπό ποικίλες ἀντιδράσεις τόσο ἐντός ὅσο καί ἐκτός ὁμολογιακοῦ χώρου. Ὁ Ἱερομόναχος Ἀλέξιος, πρώην Μεθοδιστής, ἀναφέρει στό βιβλίο του, ὅτι ἡ γενική διάκριση (κατά τυπική ἱστορική προτεραιότητα) σέ
α. Κλασσικό Πεντηκοστιανισμό,
β. Χαρισματικό Πεντηκοστιανισμό ἤ Νέο – Πεντηκοστιανισμό καί στό
γ. Τρίτο Κῦμα (Ὑπερδογματικοί Χριστιανοί) ἤ Χριστιανοί ἄνευ δόγματος⁴ δέν παρουσιάζει αἰσθητές ἰδεολογικές ἀποκλίσεις λόγω τοῦ ταυτόσημου τρόπου κατανόησης τῆς δοξασίας τους.

Παρόμοιες τοποθετήσεις τείνουν νά συμφωνήσουν μέ τόν ἀνωτέρω διακριτό ἀλλά ἰδιότυπο ἐπιμερισμό. Ὁ καθηγητής θεολογίας καί φημισμένος συγγραφέας Henry I. Lederle τονίζει, ὅτι ἄν καί οἱ χρονικές ἐκκινήσεις τους παρουσιάζουν κάποιες δεκαετίες διαφορά⁵, μεγάλο τμῆμα ὑποστηρικτῶν τοῦ Τρίτου Κύματος προέρχεται ἀδιάφευκτα ἀπό τά μέλη τῶν πρώτων κινήσεων. Παρόμοιο σχόλιο συναντοῦμε ἀπό τόν Πεντηκοστιανό Allan Anderson σύμφωνα μέ τόν ὁποῖο τό Δεύτερο Κῦμα (ἤ Χαρισματικός Πεντηκοστιανισμός) δέν μπορεῖ νά διακριθεῖ μέ ἐνάργεια ἀπό τόν Κλασσικό Πεντηκοστιανισμό.

Σφοδροί πολέμιοι τῆς ἀπόπειρας κατάδειξης τῆς ἰδεολογικῆς ταύτισης τῶν κινήσεων καί τῆς ἀπουσίας ὁποιουδήποτε διαχωρισμοῦ τους παρουσιάζονται κυρίως οἱ ὑποστηρικτές τοῦ Τρίτου Κύματος⁶. Οἱ τελευταῖοι, γνωστοί γιά τήν αὐτοπροβολή τους ὡς ἐκπρόσωποι μίας θρησκευτικοῦ τύπου ἐλίτ πού διαφυλάττουν καί ἐπιβάλλουν τίς θεόσταλτες ἐντολές⁷ στούς ἐνδιαφερόμενους, ἀρνοῦνται ὁποιαδήποτε θεολογική σχέση μέ τίς πρότερες Πεντηκοστιανικές ἤ Χαρισματικές κοινότητες. Τέλος, ὁ ὀρθόδοξος κληρικός καί ἐρευνητής Ἀντώνιος Ἀλεβιζόπουλος τόνιζε πολύ εὔστοχα, ὅτι ὁ ὅρος Χαρισματικός δέν δημιούργησε νέα δογματικά σύνορα πού διέκριναν τόν Κλασσικό Πεντηκοστιανισμό ἀπό τά μεταγενέστερα Χαρισματικά ρεύματα, ἀλλά ὁ ἴδιος ὁ ὅρος ἀπέκτησε εὐρύτερο περιεχόμενο χωρίς νά χαθεῖ μέσα στήν ἱστορική του πορεία. Μάλιστα οἱ προσωπικές καί χαρισματικές ἐμπειρίες ὑπερπήδησαν τίς ὅποιες δογματικές ἀγκυλώσεις⁸ καί διαφορές καί ἐξαπλώθηκαν σέ γνωστές Προτεσταντικές Ὁμολογίες ἀλλά καί σέ διάφορες Ρωμαιοκαθολικές κοινότητες.

Ἡ εἰσπήδηση, λοιπόν, τῶν Χαρισματικῶν πρακτικῶν σέ ἄλλες χριστιανικές κοινότητες εἶχε ὡς ἄμεση συνέπεια τόν ὁλοένα καί συνεχῶς μεταβαλλόμενο ἀριθμό τους. Οἱ στατιστικές ἀναφορές κατέχουν προσωρινή ἀξία. Οἱ Πεντηκοστιανικές – Χαρισματικές κινήσεις δέν ἄργησαν νά περάσουν καί ἀπό τόν Ἑλλαδικό χῶρο. Ἀπό τή δεκαετία τοῦ 1920 Ἕλληνες ὁμογενεῖς ἐπανῆλθαν στήν πατρίδα ἀπό τίς Ἀμερικανικές Πολιτεῖες καί μετέφεραν ἰδέες τῆς κίνησης. Μέσα σέ μισό αἰώνα οἱ ἱεραποστολικές ὁμάδες πολλαπλασιάστηκαν καθιστώντας ἀδύνατο τόν ἐντοπισμό τους. Ἀπό τίς σημαντικότερες καί πολυάριθμες στή χώρα μας ὁμάδες συνιστοῦν ἡ Ἐλευθέρα Ἀποστολική Ἐκκλησία τῆς Πεντηκοστῆς, ἡ ὁποία ἕως τό ἔτος 2008 ἀριθμοῦσε περί τίς 120 ἐκκλησίες ἀνά τήν ἐπικράτεια.

ΠΗΓΕΣ:

• Ἀλεβιζοπούλου Ἀ. (πρωτ.), Ἐγχειρίδιο αἱρέσεων καί παραχριστιανικῶν ὁμάδων, Ἀθήνα³ 1994.
• Anderson Α., An Introduction to Pentecostaleism, Cambridge – New York 2004.
• Καρακαλλινοῦ Ἀ. (Ἱερομονάχου), Ἐν εἰρήνη τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, πρόσκληση στούς Πεντηκοστιανούς μέ ἑρμηνεία τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων, Κοζάνη 2006.
• Faupel W. D., American Pentecostal Movement, A Bibliographical Essay, First Fruits Press, Wilmore, Kentucky 2012.
• Lederle I. H., Theology with Spirit, The Future of the Pentecostal & Charismatic Movements in the 21st Century, Word & Spirit Press, Tulsa, Oklahoma 2010.
• Dunn G. D. J., Baptism in the Holy Spirit, A Re-Examination of the New Testament, teaching on the Gift of the Spirit in Relation to Pentecostalism Today, London² 2010.

<sup>1. Πραξ. 2. 1 – 13.
2. H.I. Lederle, Theology with Spirit, The Future of the Pentecostal & Charismatic Movements in the 21st Century, Word & Spirit Press, Tulsa, Oklahoma 2010, σ. 76. A. Anderson, An Introduction to Pentecostalism, Cambridge – New York 2004, σσ. 61 – 62. Ἀ. Καρακαλλινοῦ (Ἱερομονάχου), Ἐν εἰρήνη τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, πρόσκληση στούς Πεντηκοστιανούς μέ ἑρμηνεία τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων, Κοζάνη 2006, σ. 195.
3. A. Anderson, An Introduction, ὅπ. π. σσ. 40 -41.
4. Ἀ. Ἀλεβιζοπούλου, (πρωτ.), Ἐγχειρίδιο αἱρέσεων καί παραχριστιανικῶν ὁμάδων, Ἀθήνα 19943, σ. 289. Ἀ. Καρακαλλινοῦ (Ἱερομονάχου), Ἐν εἰρήνη, ὅπ. π., σ. 207.
5. Ἡ Χαρισματική κίνηση ἐντοπίζεται ἀπό τό 1960 καί τό Τρίτο Κῦμα σχεδόν 20 χρόνια ἀργότερα.
6. Βλ. σχετ. Ἀ. Ἀλεβιζοπούλου, (πρωτ.), Ἐγχειρίδιο αἱρέσεων, ὅπ. π., σσ. 290 -291.
7. Ἀ. Ἀλεβιζοπούλου, (πρωτ.), Ἐγχειρίδιο αἱρέσεων, ὅπ. π., σ. 291. A. Anderson, An Introduction, ὅπ. π. σ. 167.
8. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι οἱ Πεντηκοστιανοί τοῦ Τρίτου Κύματος ἀποκαλοῦνται ὅπως ἀναφέραμε καί ὡς Χριστιανοί ἄνευ δόγματος. Ἡ μετατόπιση τοῦ ἐνδιαφέροντός τους ἀπό τά δόγματα στόν κοινό τρόπο κατανόησης τῶν ἐκστατικῶν φαινομένων ἀνεξαρτήτως τοῦ θεολογικοῦ ὑπόβαθρου τῶν Ὁμολογιῶν ἀπ’ ὅπου προέρχονται προκάλεσε παντελή ἀδυναμία ὡς πρός τόν ἐντοπισμό τους.</sup>

Σχετικά Έγγραφα

Διαβάστε όλο το Ενημερωτικό Περιοδικό εδώ.