21.07.2026

Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΗΣ¹
τοῦ Πρωτοπρ. Κυριακοῦ Τσουροῦ
Γραμματέως τῆς Σ. Ἐ. ἐπί τῶν Αἱρέσεων
(IA’ μέρος)²

Ὁ Μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος Ἀλβανίας καί Καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Ἀναστάσιος, δίνει ἕνα σύντομο καί περιεκτικό ὁρισμό τῆς Γιόγκα: «Ὡς “γιόγκα” ἐπίσης χαρακτηρίζονται οἱ διάφορες κατευθύνσεις καί μέθοδοι, τίς ὁποῖες ἔχει διαμορφώσει ἡ ἰνδική παράδοση στό πέρασμα τῶν αἰώνων, γιά νά ἐπιτύχει τή λύτρωση τοῦ ἀνθρώπου καί τήν ἕνωσή του μέ τό Ἀπόλυτο. Οἱ τρεῖς βασικοί τύποι Ἰνδικῆς θρησκευτικότητας γιά τήν ἐπιδίωξη τῆς σωτηρίας, τῶν ἔργων, τῆς γνώσεως, τῆς ἀφοσιώσεως, ἀποκαλοῦνται ἀντίστοιχα ″κάρμα-γιόγκα», ″τζνάνα-γιόγκα”, ″μπάκτι-γιόγκα”»³.

Στή συνέχεια ἀναφέρεται στό πῶς παρουσιάστηκε ἡ Γιόγκα στόν Δυτικό κόσμο: «Στό δυτικό κόσμο ἡ γιόγκα ἀρχικά παρου- σιάστηκε σάν ἕνα εἶδος “ γυμναστικῆς″, σάν μέθοδος χαλαρώσεως καί ψυχολογικῆς ἠρεμήσεως. Ἡ βασική της διαφορά ἀπό τή γνωστή γυμναστική βρίσκεται, ἐκτός τῶν ἄλλων, στή χαρακτηριστική της ἀκινησία. Ἀρκετές ἀπό τίς ἀσκήσεις τῆς γιόγκα παρουσιάζουν αὐτές καθαυτές ὁρισμένα θετικά ἀποτελέσματα πάνω σέ μερικά ἄτομα - πράγμα πού, ἄλλωστε, συμβαίνει καί μέ ἀσκήσεις ἄλλων συστημάτων. Γενικά ὅμως οἱ ἀσκήσεις αὐτές τοποθετοῦνται μέσα σ᾽ ἕνα πλαίσιο ἰνδουϊστικῶν ἀντιλήψεων καί ἀποτελοῦν στάδια ἑνός εὐρύτερου ὅλου, μιᾶς γενικότερης πνευματικῆς πορείας. Στήν πλήρη τους ἀνέλιξη ἀποσκοποῦν πολύ μακρύτερα ἀπό τά ὅρια μιᾶς σωματικῆς εὐεξίας. Αὐτά πού προηγοῦνται στίς ἀσκήσεις γιόγκα, ὅπως κι αὐτά πού ἕπονται - τά ὁποῖα κατά κανόνα οἱ πολλοί ἀγνοοῦν- σχετίζονται στενά μέ συστήματα «διαλογισμοῦ» καί ἐμπειριῶν, πού βρίσκονται φορτισμένα μέ ἰνδουϊστικές φιλοσοφικο-θρησκευτικές θεωρίες καί ἀξιώματα, κυρίως μέ τή διδασκαλία περί μετενσαρκώσεως».

Στή συνέχεια διευκρινίζει: «Καί γιά νά γίνουμε περισσότερο παραστατικοί: ὅπως οἱ γονυκλισίες (οἱ «μετάνοιες» τῆς μοναχικῆς μας παραδόσεως) δέν εἶναι ἁπλές κινήσεις τοῦ σώματος, ἀλλά ἔχουν σχέση μέ ἕνα γενικότερο πιστεύω καί ἐκφράζουν μιά συγκεκριμένη διάθεση καί τάση ψυχῆς ἀποβλέποντας σέ πνευματικούς σκοπούς, κατά παρόμοιο τρόπο – τηρουμένων, βεβαίως, πάντοτε τῶν ἀναλογιῶν – οἱ συνθετότερες ἀσκήσεις τῆς γιόγκα ἔχουν συνάρτηση μέ Ἰνδουϊστικές παραστάσεις καί σκοπεύουν τελικά σέ πνευματικές θρησκευτικές ἐμπειρίες»⁴.

Περιγράφοντας τό σκηνικό πού κυριαρχεῖ στή Δύση, σημειώνει, ὅτι «Ὑπάρχουν ποικίλες κατευθύνσεις, κλάδοι, ἀποχρώσεις καί ἐφαρμογές τῆς γιόγκα. Οἱ διάφορες σχολές δέν παρουσιάζουν τά πράγματα ὅλες μέ τόν ἴδιο τρόπο. Στήν Εὐρώπη μάλιστα καί στήν Ἀμερική δροῦν καί προπαγανδίζουν τή γιόγκα ἀναρίθμητες ὁμάδες, μέ ἰδιορρυθμίες καί ἰδιοκατασκευάσματα, τά ὁποῖα ἀποδοκιμάζουν οἱ γκουρού τῆς Ἰνδίας. Ὅλα πάντως αὐτά τά συστήματα στοχασμοῦ, ἀσκήσεως καί πνευματικῆς ἐμπειρίας, κινοῦνται κατά κανόνα μέσα στίς κατηγορίες σκέψεως καί τίς θρησκευτικές προϋποθέσεις τοῦ Ἰνδουϊσμοῦ, οἱ ὁποῖες εἶναι ριζικά διαφορετικές ἀπό τήν διδασκαλία τοῦ χριστιανικοῦ Εὐαγγελίου πάνω σέ θεμελιώδη θέματα, ὅπως εἶναι τά περί Θεοῦ, κόσμου, ἀνθρώπου, ἐσχάτων, σωτηρίας κ.ἄ. Κυρίως δέ ὁδηγοῦν σέ μιά φοβερή καί ἐπικίνδυνη σύγχυση καί σέ συγκρητισμό, πού ἀρνεῖται τήν οὐσία τοῦ χριστιανικοῦ μηνύματος»⁵.

Ὁ Μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος συμπε- ραίνει ὅτι «Πρόκειται, τελικά, γιά μιά τεχνική πού ἀποσκοπεῖ στή σύνδεση μέ τό Ἀπόλυτο. Γι᾽ αὐτήν ὅμως, δέν ἔχουν κανένα νόημα οἱ κεντρικές χριστιανικές ἀλήθειες περί Χριστοῦ-Σωτῆρος, χάριτος, ἀνιδιοτελοῦς ἀγάπης, Σταυροῦ-Ἀναστάσεως»⁶.

Ἀναφερόμενος στήν προσπάθεια νά προβληθεῖ ἡ Γιόγκα ἁπλῶς ὡς γυμναστική, παρατηρεῖ: «Δημόσια, ἡ γιόγκα προβάλλεται σάν «εἶδος γυμναστικῆς» καί συνήθως γίνεται λόγος ἀποκλειστικά καί μόνο γιά τίς ἀσκήσεις τῶν μυϊκῶν καί νευροφυτικῶν κέντρων, γιά τίς ἀσκήσεις ἀναπνοῆς καί τά παρόμοια. Δηλαδή ἀπό τά στάδια πού ἀναφέραμε στό προηγούμενο σημείωμα περιορίζονται στό τρίτο, ἔλεγχος σώματος, καί τό τέταρτο, ρύθμιση ἀναπνοῆς, ἐνῶ μερικές φορές προχωροῦν καί στό πέμπτο στάδιο, συγκράτηση τῶν αἰσθήσεων, καί στό ἕκτο, συγκέντρωση τῆς προσοχῆς. Ἀρκετές ἰδιωτικές σχολές προσπαθοῦν κάπως νά ἀποθρησκευτικοποιήσουν αὐτά τά γυμνάσματα ἀπό τόν ἰνδουϊστικό χαρακτήρα τους, ὥστε νά γίνονται εὐκολότερα ἀποδεκτά ἀπό τόν μέσο Ἕλληνα. Ἄλλοι ἐπιχειροῦν νά βεβαιώσουν, ὅτι ἡ ″γιόγκα” δέν εἶχε ποτέ οὔτε καί ἔχει θρησκευτικό χαρακτήρα καί μιλοῦν ἁπλῶς γιά ″ ἐπιστήμη”, ″πνευματική ἐπίγνωση”, ψυχοσωματική ἄσκηση. Ὅσο ὅμως κι ἄν ἐπιστρατεύονται ἰδιόμορφες καί μεγαλοπρεπεῖς λέξεις, γιά νά καλύψουν τήν πραγματικότητα, γεγονός παραμένει ὅτι ὁ καθόλου προσανατολισμός τῆς ἰνδικῆς αὐτῆς τεχνικῆς ἦταν καί εἶναι θρησκευτικός ἤ παραθρησκευτικός… Αὐτό τό ″θρησκευτικό πυρήνα” ἀποσιωποῦν καί καλύπτουν τά διάφορα καταστατικά τῶν Κέντρων Γιόγκα μέ γενικές φράσεις. Π.χ. ἰσχυρίζονται ὅτι σκοπός τους εἶναι ″ἡ δημιουργία ἀνθρώπων ὁλοκληρωμένων φυσικά, διανοητικά καί πνευματικά″»⁷. Προσθέτει ἀκόμη, ὅτι «Ἄλλωστε, τά ἔντυπα πού κυκλοφοροῦν σέ ἑλληνική μετάφραση φανερώνουν τίς θρησκευτικο-φιλοσοφικές θέσεις τους, (λ.χ. σ᾽ ἕνα περιοδικό μέ τόν τίτλο «Γιόγκα» συνωθεῖται ἀπίθανο ὑλικό ἰνδουϊστικῶν διδασκαλιῶν, ἀκόμα καί προσκλήσεις γιά συμμετοχή σέ ἰνδουϊστικές γιορτές, ὅπως τῆς Σιβαράρτι, 15.2.80). Οἱ σκοποί πού περιγράφονται στά καταστατικά τῶν σωματείων αὐτῶν εἶναι γεμάτοι ἀπό προσηλυτιστικό ἐνθουσιασμό, ὅπως «ἡ ἐξάπλωσις καί ἡ διάδοσις τῆς Γιόγκα σέ ὅλους τούς ἀνθρώπους ἀνεξαρτήτως φύλου, ἐθνικότητος, θρησκείας καί κοινωνικῆς τάξεως», «ἡ δημιουργία στερεῶν θεμελίων διά τήν ἐφαρμογήν τῆς Γιόγκα εἰς τήν καθημερινήν ζωήν»⁸.

Ὁ Μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος ὁλοκληρώνει τήν σκέψη του ὑπογραμμίζοντας αὐτό τό ὀποῖο καί ἐμεῖς ἐνστερνιζόμαστε, ὅτι δηλαδή: «Στήν Ἑλλάδα βέβαια κατοχυρώνεται ἀπό τό Σύνταγμα «ἡ ἀνεξιθρησκεία καί ἐλευθερία τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως″. Αὐτό ὅμως δέν σημαίνει, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ παραπλάνηση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπό διάφορες ὁμάδες, μέ παραπειστικές δηλώσεις γιά τήν ταυτότητά τους καί τούς ἐπιδιωκόμενους σκοπούς τους»⁹.

Ὁ Μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος, σέ ἄλλο ἄρθρο του, στό ὁποῖο συγκρίνει τήν Γιόγκα μέ τόν Ὀρθόδοξο μυστικισμό, σημειώνει χαρακτηριστικά: «Κατά καιρούς μερικοί δυτικοί ἀντιμετώπισαν τό ἐνδεχόμενο νά ἀπομονωθοῦν ὁρισμένοι κανόνες τῆς τεχνικῆς τῆς Γιόγκα, γιά νά χρησιμοποιηθοῦν μέσα σ’ ἕνα χριστιανικό πλαίσιο. Καί σέ ἕνα εὐρύ κύκλο ἔχει τεθεῖ τό ἐρώτημα: ἐάν μπορεῖ νά συνδυασθεῖ Γιόγκα καί Χριστιανισμός. Ἡ προσπάθεια ἐντούτοις, νά ἀποσπασθοῦν οἱ ἀσκήσεις ἀπό τίς θεωρίες μέ τίς ὁποῖες βρίσκονται σέ σύζευξη, φαίνεται σάν ἀπόπειρα διαχωρισμοῦ τοῦ μυϊκοῦ συστήματος τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τό νευρικό. Γιά νά πραγματοποιηθεῖ ἡ ἀνεξαρτοποίηση τῶν ἀσκήσεων τῆς Γιόγκα ἀπό τήν ἔντονη ἰνδουϊστική ἀτμόσφαιρα καί τό ἰνδουϊστικό της ἦθος, προϋποτίθεται μιά νέα πρωτότυπη δημιουργία. Σέ μιά τέτοια περίπτωση, χριστιανική ἐφαρμογή τῆς Γιόγκα θά σήμαινε ἕνα εἶδος ἀσκήσεως, πού θά διευκόλυνε τόν ἄνθρωπο νά ὁδηγηθεῖ σέ μιά βαθειά σιωπή»¹⁰.

Στήν προσπάθεια μερικῶν νά συσχετίσουν τίς τεχνικές τῆς Γιόγκα μέ τήν ἡσυχαστική προσευχή, ὁ Μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος διευκρινίζει τήν ριζική διαφορά μεταξύ τους. «Μερικοί ἐπιχείρησαν νά συσχετίσουν τήν ἡσυχαστική προσευχή μέ τήν Γιόγκα. Οἱ διαφορές ὅμως παραμένουν ριζικές. Ἡ ἰνδουϊστική τεχνική ξεκινᾶ ἀπό ἐντελῶς διαφορετικές προϋποθέσεις: ἀκολουθεῖ σύνθετους, στή δομή καί στίς συναρτήσεις, δρόμους καί κανόνες, πού συνδέονται πάντοτε μέ τίς μεταφυσικές ἀντιλήψεις τοῦ Ἰνδουϊσμοῦ, γιά νά ὁδηγήσει αὐτόματα στήν ἐπιθυμητή κατάσταση. Γιά τούς ὀρθοδόξους ἡσυχαστές, ἡ προσευχή τοῦ Ἰησοῦ διατηρεῖ ἕνα σαφή χριστοκεντρικό χαρακτήρα. Συνδέεται μέ τόν μυστηριακό μυστικισμό τῆς Ἐκκλησίας, καί μέ τή θεολογία τῆς χάριτος. Πρόκειται γιά δῶρο Θεοῦ, ὄχι γιά κατάληξη ἤ ἐπίτευγμα μιᾶς ψυχολογικῆς τεχνικῆς καί σωματικῆς γυμναστικῆς». «Δέν ἔχουμε, ὅπως θά ἤθελαν οἱ Οὐπανισάντ, μιά ἀπορρόφηση τοῦ ″ἄτμαν” μέσα στό ἀπρόσωπο ″μπράχμαν”, ὅπως τό ἁλάτι διαλύεται, μέσα στόν ἀπέραντο ὠκεανό»¹¹.

Τελικά, εἶναι ριζικά ἀντίθετο καί τό ἀποτέλεσμα τῆς ἡσυχαστικῆς προσευχῆς καί τῆς τεχνικῆς τῆς Γιόγκα: «Ἀντίθετα μέ τόν χριστιανό μοναχό, πού κάνει τόν ἀγώνα του μέσα στό φῶς τῆς ἐλπίδας καί τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, μέσα στή δοξολογική κοινωνία τῆς Ἐκκλησίας, παραδινόμενος στήν χάρη τοῦ Θεοῦ καί τήν ἀγάπη Του, ὁ γιόγκι κάνει ἕναν ἀγώνα, στόν ὁποῖο ἀρχικά μέν τόν σπρώχνει ἕνας γκουρού, ἂλλά στή συνέχεια προχωρεῖ μόνος του σέ μιά φοβερή μοναξιά, προσπαθώντας νά νεκρώσει κάθε κύτταρο τοῦ προσώπου του, διαλυόμενος μέσα στή σιωπή τοῦ ἀπρόσωπου ἀπολύτου».¹²

<sup>1. Δέν ἔχομε οὐδεμία πρόθεση νά μειώσουμε ἤ νά προσβάλουμε τούς νέους διδασκάλους τῆς Γιόγκα στήν Δύση καί τούς ἀσκουμένους σ᾽ αὐτή, ἤ νά προκαλέσουμε βλάβη σέ Κέντρα ἤ Γυμναστήρια πού τήν ἐντάσσουν στά προγράμματά τους. Μελετοῦμε τήν Γιόγκα ἀπό ἐπιστημονικῆς μόνο πλευρᾶς καί σεβόμαστε τίς διαφορετικές ἀπόψεις καί τά πρόσωπα πού ἀσχολοῦνται μ᾽ αὐτήν.
2. Πρωτοπρ. Κυριακοῦ Τσουροῦ, Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΗΣ, Ὀρθόδοξη θεώρηση, ἔκδ. Π.Ε.Γ.,ΑΘΗΝΑ 2025 σελ. 113-119
3.Ἐπισκόπου Ἀνδρούσης Ἀναστασίου Γιαννουλάτου, Μακαριστοῦ πλέον Ἀρχιεπισκόπου Τιράνων καί πάσης Ἀλβανίας, «Γιόγκα», στό περιοδ. Πάντα τά Ἔθνη, τεῦχ. 2 (1982) σ. 22. Βλ. και https://apostolikidiakonia.gr/grmain/catehism/theologia_zoi/themata.asp?cat=hist&main=AT_1&file=1.1.htm
4. ὅπ. π.
5. ὅπ.π., σ. 23.
6. ὅπ.π.
7. ὅπ.π., τεῦχ. 3, σσ. 24-25.
8. ὅπ. π., τεῦχ. 3, σ. 25.
9. ὅπ. π., σ. 25.
10. Ἐπισκόπου Ἀναστασίου Γιαννουλάτου Μητροπολίτου Ἀνδρούσης, «Γιόγκα καί Ὀρθόδοξος μυστικισμός», περιοδ. Σύναξη, τεῦχ. 27, σ. 35. Βλ. καί προηγούμενο ἄρθρο του, σ. 24.
11. ὅπ.π., σ.σ. 35-36.
12. ὅπ.π., σ. 37.</sup>

Σχετικά Έγγραφα

Δείτε το έγγραφο εδώ.