Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΗΣ¹ 
τοῦ Πρωτοπρ. Κυριακοῦ Τσουροῦ
Γραμματέως τῆς Σ. Ἐ. ἐπί τῶν Αἱρέσεων
(IΒ’ μέρος)²

Ὁ καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ΑΠΘ κ. Γρηγόριος Ζιάκας, ἐξετάζοντας τό θέμα «Ἡ Γιόγκα ὡς μέθοδος ἄσκησης καί ἀπολύτρωσης», παρατηρεῖ: «Ἡ κατ᾽ ἐξοχήν “μέθοδος”, ἡ ὁποία βοηθᾶ τόν ἄνθρωπο νά βαδίσει τούς (παραπάνω) δρόμους “ἀπελευθέρωσης” ἀπό τά δεσμά τοῦ κόσμου (ἰδίως μάλιστα ἐκεῖνον τῆς “γνώσης”), εἶναι γιά τούς Ἰνδούς ἡ Γιόγκα... Στή Δύση ἡ γιόγκα εἶναι γνωστή περισσότερο ὡς μέθοδος αὐτοκυριαρχίας, γυμναστικῆς, ὑγιεινῆς καί ἐπίτευξης καταπληκτικῶν πραγμάτων καί ἐντυπώσεων παρά ὡς μέθοδος ημιουργίας θρησκευτικῶν βιωμάτων. Τό πραγματικό της ὅμως νόημα, ὅπως τό καθορίζει ὁ Παντάτζαλι, καί τό ζοῦν οἱ Ἰνδοί ἀσκητές, εἶναι πολύ διαφορετικό.

Μέ τήν κλασική της ἔννοια Γιόγκα εἶναι “μέθοδος” ἤ “ὁδός ἀπελευθέρωσης”[...] Σκοπός τῶν γιόγκιν εἶναι ἡ τελική ἀπολύτρωση, δηλαδή ἡ ἐπίτευξη τῆς κατάστασης ἐκείνης τοῦ πνεύματος, ἡ ὁποία βοηθᾶ τήν ψυχή νά ἀποχωρισθεῖ τελείως ἀπό τήν ὕλη. Μέ τήν ἔννοια αὐτή γιόγκα εἶναι ἡ μέθοδος ἐκείνη, πού ὁδηγεῖ τόν ἀσκητή στήν ὑπέρτατη κατάσταση ἑνότητας τοῦ πνεύματος μέ τήν ἀπόλυτη ἀρχή τοῦ εἶναι, ἡ ὁποία σημαίνει γι’αὐτόν ἕνα “λυτρωτικό θάνατο”. Αὐτός ὁ ὁρισμός εἶναι ὁ πιό συγκεκριμένος καί ἀρχαιότερος. Συνεπῶς, μέ τήν ἀρχική της ἔννοια, γιόγκα εἶναι “μέθοδος θανάτου καί φυγῆς ἀπό τόν κόσμο τῆς φθορᾶς”. Ἀργότερα πῆρε καί τήν ἔννοια τοῦ “ἤδη ἀπό τήν παροῦσα ζωή λυτρωμένου” (jivanmukta, ζιβανμούκτα). Ἔτσι σήμερα ἔχει τίς δύο αὐτές ἔννοιες· εἶναι “μέθοδος θανάτου, ἀλλά καί ἀπονεκρώσεως τῶν διαλογισμῶν τοῦ νοῦ καί τῶν ἐπιθυμιῶν τῆς καρδιᾶς”, ἔτσι ὥστε ὁ ἀσκητής (γιόγκιν) νά φτάσει σέ μιά κατάσταση ἀταραξίας καί νά πετύχει ἀπό τούτη ἀκόμη τή ζωή τήν ἀπολύτρωση»³.

Ἀναφερόμενος ὁ κ. καθηγητής στά στάδια («μέλη»), πού κατά τά Γιόγκα-σούτρα τοῦ Πατάντζαλι (ΙΙ,29) πρέπει νά διέλθῃ ὁ γιόγκι γιά νά φθάσει στόν ἀνώτατο σκοπό, στό τελικό ὄγδοο καί τελευταῖο στάδιο, τό Samādhi («ἔκσταση») γράφει: «Ὁ μύστης βρίσκεται πιά σέ μιά ὑπερανθρώπινη κατάσταση καί ἡ προσωπικότητά του ἐλευθερώνεται. Στήν κατάσταση αὐτή εὑρισκόμενος ἀποκτᾶ τήν “παγκόσμια συνείδηση” καί ταυτίζεται μέ ὁλόκληρη τή ζωή. Δέν τελειώνει ὅμως ἐδῶ ἡ ἄσκηση. Πρέπει νά ὑπερβεῖ καί τήν κατάσταση τῆς “παγκόσμιας συνείδησης” καί νά φθάσει σέ μιά κατάσταση πέρα ἀπό “συνείδηση” καί “μή συνείδηση”. Αὐτός εἶναι ὁ μυστικός θάνατος, ἡ ἀπελευθέρωση καί ἡ ἀληθινή μακαριότητα, πού εἰσηγεῖται ἡ Γιόγκα!»⁴.

Συμπερασματικά, ὁ κ. καθηγητής ὑπογραμμίζει ὅτι γενικῶς στόν Ἰνδουϊσμό «Ὁ δρόμος πρός τό ἔσχατο τέλος, πού ἀπαλλάσσει ἀπό τόν δεινό κύκλο τῆς αἰώνιας ἐπιστροφῆς, εἶναι ἡ Moksha, ἡ ἀπελευθέρωση ἀπό τόν φθαρτό κύκλο τῆς ὑπάρξεως. Τό ἔσχατο τέλος γιά ὅλα τά ἰνδικά συστήματα εἶναι μιά μετακοσμική μακαριότητα. Γιά τίς περισσότερες παρατάξεις τό τέλος αὐτό εἶναι ἡ ἕνωση μέ τόν θεό ἤ τήν ἔσχατη πραγματικότητα. Ἀντίθετα πρός τήν χριστιανική διδασκαλία πού προσδοκᾶ τήν ἀνάσταση τοῦ ὅλου ἀνθρώπου, σώματος καί ψυχῆς, καί δέχεται ὅτι ὁ δίκαιος φθάνει στήν τελείωση, γίνεται τέλειο πρόσωπο καί κοινωνεῖ πρόσωπο πρός πρόσωπο μέ τόν Θεό Πατέρα του, στόν ἰνδοϊσμό τό πρόσωπο αὐτό εἶναι αὐταπάτη καί αἰτία τῆς μετενσαρκώσεως καί τοῦ ἐγκλεισμοῦ τοῦ ὄντος στόν δεινό κύκλο τῆς συμβατικῆς ὑπάρξεως. Ἑπομένως ἀνάσταση γιά τόν ἰνδοϊστή σημαίνει μετενσάρκωση στόν θλιβερό κύκλο τῆς ὑπάρξεως. Τό ἀτομικό ἐγώ πρέπει νά χαθεῖ μέσα στό ἀπόλυτο ἐγώ καί νά ὑπάρχει ἔτσι αἰωνίως στήν μακαριότητα τοῦ ἀπολύτου. Κατά τήν ἕνωση αὐτή πρέπει νά ταυτισθεῖ τό ἀτομικό ἐγώ μέ τό ἐγώ τοῦ παντός»⁵.

Σέ σχετικό ἄρθρο του γιά τήν Γιόγκα, ὁ κ. Ζιάκας θέτει τό ἐρώτημα: «Γυμναστική ἤ Θρησκεία;». Στήν ἀρχή, δίνει καί ἐδῶ τόν ὁρισμό τῆς Γιόγκα: «Ἡ Γιόγκα στήν κλασική της ἔκφραση εἶναι μία ἀξιοπρόσεκτη μέθοδος διαλογισμοῦ, ἕνας δρόμος γιά τήν ἀναζήτηση τῆς σωτηρίας, φτιαγμένος ὅμως εἰδικά γιά τούς Ἰνδούς καί προσαρμοσμένος στόν ἰνδικό τρόπο σκέψης. Σκοπό ἔχει νά καλλιεργήσει τόν ἄνθρωπο καί νά τόν βοηθήσει νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό τόν κόσμο τῆς φθορᾶς, ὁ ὁποῖος, κατά τήν ἰνδουϊστική ἀντίληψη, καταδικάζει τό πνεῦμα στήν ὀδυνηρή ἁλυσίδα τῶν μετενσαρκώσεων καί τῶν ἀνακυκλήσεων τοῦ κόσμου. Γι᾽ αὐτό στήν κλασική της ἔκφραση ἡ Γιόγκα εἶναι μιά μέθοδος «θανάτου», μιά ριζική μέ ἄλλα λόγια ἄρνηση τοῦ κόσμου καί τῶν ὑλικῶν πραγμάτων, τά ὁποῖα ἀποτελοῦν τήν ρίζα τῶν πικρῶν ἀναγεννήσεων, πού φυλακίζουν τό ἀνθρώπινο πνεῦμα, καί ἕνας τρόπος ἐπίτευξης τῆς μεταφυσικῆς γνώσης, ἡ ὁποία ἐλευθερώνει τό πνεῦμα ἀπό τά δεσμά τῆς ὕλης καί τό ὁδηγεῖ σέ μιά μεταφυσική κατάσταση ὑπερπροσωπικῆς ἑνότητας μέ τήν ἔσχατη ἀλήθεια τοῦ παντός. Αὐτές εἶναι οἱ ὑγιεῖς μορφές τῆς Γιόγκα»⁶.

Στή συνέχεια, παρατηρεῖ ὅτι «Δίπλα ὅμως στήν αὐστηρά ὀργανωμένη καί ἀξιοπρόσεκτη κλασική Γιόγκα ὑπάρχουν καί πολλές ἄλλες μέθοδοι καί ἀσκήσεις γιόγκα ὄχι μόνο παράδοξες καί παράλογες, μέ πολλά εὐτελή καί ἀνάξια στοιχεῖα, ἀλλά καί ἐξευτελιστικές γιά τήν ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια. Ὑπερβολές, πού γίνονται στό ὄνομα μιᾶς σωτηριολογικῆς διδασκαλίας, ἀνοίγουν τό δρόμο σέ κατώτερες ἀντιλήψεις, ἐνῶ διδασκαλίες πού ἀποθεώνουν τόν Γκουρού (τόν δάσκαλο τῆς γιόγκα) καί τόν ἀνυψώνουν στήν βαθμίδα τοῦ “τελείου ἀνθρώπου”, ὁ ὁποῖος ὑπέρκειται τῶν ἐννοιῶν τοῦ καλοῦ καί τοῦ κακοῦ, ἐκτρέφουν ἀρχηγίσκους, ἐπικίνδυνους γιά κάθε ἀνθρώπινη κοινωνία»⁷.

Σχολιάζοντας τή δημόσια προβολή τῆς Γιόγκα ἐκ μέρους «κέντρων» της, τά ὁποῖα ὑποστηρίζουν ὅτι δέν εἶναι θρησκεία ἀλλά «μέθοδος αὐτοπειθαρχίας, γυμναστικῆς, ὑγιεινῆς καί ἐπίτευξης καταπληκτικῶν ἐπιτευγμάτων καί ἐντυπώσεων», παρατηρεῖ: «Καί εἶναι βέβαια ὀρθό, ὅτι ἡ Γιόγκα δέν εἶναι θρησκεία. Ὡστόσο δέν παύει νά εἶναι ἕνα κομμάτι τῆς ἰνδουϊστικῆς θρησκευτικῆς ζωῆς, καί μάλιστα ἀπό τά πιό σημαντικά. Γιατί, ὅπως ὁ χριστιανικός μοναχισμός δέν εἶναι θρησκεία, ἀλλά οὔτε καί διάφορος τῆς θρησκείας εἶναι, ὅμως ἀποτελεῖ ἕνα βασικό καί σπουδαῖο δρόμο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς καί κάθε ἄσκησή του δέν εἶναι παρά θρησκευτική, ἔτσι καί ἡ Γιόγκα δέν εἶναι παρά μιά μέθοδος, καί μάλιστα στήν κλασική της μορφή ἀπό τίς πιό σπουδαῖες τῆς ἰνδουϊστικῆς θρησκευτικῆς ζωῆς, ἡ ὁποία βοηθᾶ τούς ἀσκητές καί στοχαστές τοῦ Ἰνδουϊσμοῦ ν᾽ ἀποκτήσουν θρησκευτικές ἐμπειρίες, νά τελειωθοῦν καί νά ἐλευθερώσουν τό πνεῦμα τους ἀπό τά δεσμά τοῦ κατ᾽ αἴσθηση κόσμου. Συνεπῶς ἡ υἱοθέτηση τῶν ἀσκήσεων τῆς Γιόγκα σημαίνει καί τήν υἱοθέτηση τῶν βασικῶν ἐκείνων θρησκευτικῶν διδασκαλιῶν τοῦ Ἰνδουϊσμοῦ, πού ἔχουν σχέση μέ τίς περί Θεοῦ, κόσμου καί ἀνθρώπου ἀντιλήψεις, καί μάλιστα μέ τίς ἀντιλήψεις περί ἀνακυκλήσεως τοῦ κόσμου»⁸.

Γιά τόν σκοπό τῆς Γιόγκα, ὁ καθηγητής σημειώνει: «Μέ τήν ρυθμική ἀναπνοή, τήν περισυλλογή καί τήν ἀνάβαση ἀπό ἀναβαθμό σέ ἀναβαθμό, ἐπιδιώκει νά ἀνακόψει τήν χαοτική ροή τῆς ψυχονοητικῆς ζωῆς καί νά ἀντιδράσει ἐναντίον τῶν κανονικῶν κοσμικῶν καί ἀνθρωπίνων διαθέσεων. Τό ἀποτέλεσμα εἶναι ἕνας πομπώδης καί παράδοξος τρόπος ὑπάρξεως. Τό ἔσχατο τέλος εἶναι μία μετακοσμική μακαριότητα. Γιά τίς περισσότερες παρατάξεις τό τέλος αὐτό εἶναι ἡ ἕνωση μέ τόν θεό. Κατά τήν ἕνωση αὐτή πρέπει νά ταυτισθεῖ τό ἀνθρώπινο ἐγώ μέ τό ἐγώ τοῦ παντός.

Τί μένει ἀπό τό πρόσωπο μετά τήν ταύτιση αὐτή, εἶναι δύσκολο νά τό προσδιορίσει κανείς. Συνήθως ὁ ἄνθρωπος μοιάζει μέ τήν σταγόνα τῆς βροχῆς πού πέφτει στόν παγκόσμιο “ὡκεανό τῆς γνώσης”· δέν ἐκμηδενίζεται βέβαια, ἀλλά παύει νά ὑπάρχει προσωπικῶς»⁹.

Ὁ κ. καθηγητής καταλήγει στό συμπέρασμα ὅτι «Ἀντιλαμβάνεται τώρα ὁ καλόπιστος ἀναγνώστης, ὅτι ἡ Γιόγκα δέν εἶναι οὔτε γυμναστική, οὔτε ὑγιεινή τοῦ σώματος, οὔτε τίποτε ἄλλο ἀπ᾽ αὐτά πού τήν παρουσιάζουν στή Δύση. Ἀλλά ἕνας δρόμος καταστολῆς τῶν παθῶν καί τῶν λογισμῶν καί μία μέθοδος “θανάτου” καί φυγῆς ἀπό τόν κόσμο τῆς φθορᾶς.

Μπορεῖ κανείς εὐλόγως νά ἀμφιβάλλει, ἄν ἡ ἰνδική Γιόγκα ἔχει νά προσφέρει κάτι τό οὐσιώδες, πού λείπει ἀπό τήν ζωντα-νή παράδοση τῆς χριστιανικῆς Ἐκκλησίας καί ἀπό τήν ἀσκητική ζωή καί τήν μυστική θεολογία τῆς Ὀρθοδοξίας. Μιά “Γιόγκα γιά χριστιανούς” εἶναι σίγουρα γιά τόν ἄνθρωπο τῆς Δύσης περισσότερο μία ὑπόθεση μόδας, μία προτίμηση γιά τό ἄγνωστο καί ἐξωτικό, παρά κάτι τό οὐσιῶδες»¹⁰.

Ὁ καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ., πρωτοπρεσβύτερος Βασίλειος Γεωργόπουλος, σέ σχετικό ἄρθρο του γιά τήν Γιόγκα, παρατηρεῖ: «Βασικό γνώρισμα τῆς ἐποχῆς μας εἶναι ἡ σύγχυση πού παρατηρεῖται γιά μιά ποικιλία πτυχῶν τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα πνευματικῆς καί ὑπαρξιακῆς σύγχυσης εἶναι καί τό γεγονός ὅτι καί ἡ γιόγκα, ἕνα θεμελιῶδες θρησκευτικό σύστημα θεωρίας καί τεχνικῆς τοῦ Ἰνδουισμοῦ, διαφημίζεται στή χώρα μας, στήν Εὐρώπη καί στίς Η.Π.Α. ὡς ἀσκήσεις γυμναστικῆς, πού προσφέρουν λύση σέ πλῆθος προβλημάτων, πού προέρχονται ἀπό τόν ἀγχώδη τρόπο ζωῆς»¹¹.

Ὡς πρός τήν προσπάθεια νά προβληθῆ ἡ Γιόγκα ὡς γυμναστική, ἀπομονώνοντάς την ἀπό τό θρησκευτικό ὑπόβαθρό της, ἐπισημαίνει: «Καί ὁ ἰσχυρισμός διαφόρων κέντρων, ἰνστιτούτων, σχολῶν, ὁμάδων, περιοδικῶν, ἤ καί γυμναστηρίων, πού τήν παρουσιάζουν ὅτι στερεῖται θρησκευτικοῦ χαρακτήρα, ἤ δῆθεν ὡς “ἐπιστημονικοῦ” χαρακτήρα ψυχοσωματική πρακτική, ἤ ὡς μέθοδο ἁπλῶς εὐεξίας καί πνευματικῆς αὐτογνωσίας; Ἀναμφιβόλως οἱ ἰσχυρισμοί αὐτοί εἶναι ἀνακριβεῖς. Παραπληροφοροῦν καί προκαλοῦν σύγχυση, χρησιμοποιώντας μάλιστα πολλές φορές ἕνα ἐξαιρετικά ἑλκυστικό λεξιλόγιο. (Βλ. R. Hauth, (Hrsg.), Kompaktlexikon Religionen, 1998, σ.366.)»¹².

<sup>1. Δέν ἔχομε οὐδεμία πρόθεση νά μειώσουμε ἤ νά προσβάλουμε τούς νέους διδασκάλους τῆς Γιόγκα στήν Δύση καί τούς ἀσκουμένους σ᾽ αὐτή, ἤ νά προκαλέσου- με βλάβη σέ Κέντρα ἤ Γυμναστήρια πού τήν ἐντάσσουν στά προγράμματά τους. Μελετοῦμε τήν Γιόγκα ἀπό ἐπι- στημονικῆς μόνο πλευρᾶς καί σεβόμαστε τίς διαφορετι- κές ἀπόψεις καί τά πρόσωπα πού ἀσχολοῦνται μ᾽ αὐτήν.
2. Πρωτοπρ. Κυριακοῦ Τσουροῦ, Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΗΣ, Ὀρθόδοξη θεώρηση, ἔκδ. Π.Ε.Γ., ΑΘΗΝΑ 2025 σελ. 119-125.
3. Γρηγορίου Ζιάκα, Θρησκεῖες καί πολιτισμοί τῆς Ἀσίας, Θεσσαλονίκη, ἐκδ. Κορν. Σφακιανάκη, 2006, σσ. 264-266.
4. ὅπ.π., σ. 268.
5. ὅπ.π., σσ. 268-269.
6. Τοῦ ἰδίου, «Τί εἶναι ἡ Γιόγκα; Γυμναστική ἤ Θρησκεία;», περιοδ. Πεμπτουσία, τεῦχ. 27, Αὔγ.-Νοέμβρ. 2008, σ. 143.
7. ὅπ.π., σ. 145.
8. ὅπ.π.
9. ὅπ.π., σ. 149.
10. ὅπ.π., σ. 150.
11. Πρωτ. Βασιλείου Γεωργοπούλου, «Εἶναι ἡ γιόγκα γυμναστική;» περιοδικό Ὁμολογία τῆς Ἱ. Μητροπόλεως Νικαίας, τεῦχ. 74, 2009, σ. 12.
12. ὅπ.π.</sup>

Τα άρθρα που αναδημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας προέρχονται από το Ενημερωτικό Περιοδικό Διάλογος του Διορθοδόξου Συνδέσμου Πρωτοβουλιών Γονέων  με την ευγενική παραχώρηση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Η αναπαραγωγή και αναδημοσίευσή τους επιτρέπεται μόνο κατόπιν σχετικής άδειας.